و اين روش قرآن است كه به هنگام تشويق به استفاده كردن از مواهب آفرينش، فورا جلو سوء استفاده را گرفته و به اعتدال توصيه مى كند. بنابراين به معناى وسيع كلمه، هر گونه تجاوز از حد در كارى است كه انسان انجام مى دهد؛ ولى غالباً اين كلمه در مورد هزينه ها و خرج ها گفته مى شود.امام كاظم عليه السلام در این زمینه مى فرماید: «من بذر و أسرف زالت عنه النعمة؛ هر كس بى رويه اسراف كند، نعمت از وى زايل شود». همچنين آن حضرت در فراز دیگر و در تبیین پیوند ناگسستنی اصل میانه روی و تحقق سلامتی فرمود:«لو أن الناس قصدوا في الطعام لاستقامت أبدانهم ؛ اگر مردم در خوردن ميانه روى را رعايت كنند بدن هايشان سالم و استوار مى ماند». امروز ثابت شده است كه يكى از مهمترين دستورات بهداشتى همين است، زيرا تحقيقات دانشمندان به اين نتيجه رسيده كه سر چشمه بسيارى از بيماري ها، غذاهاى اضافى است كه به صورت جذب نشده در بدن انسان باقى مى ماند، اين مواد اضافى هم بار سنگينى است براى قلب و ساير دستگاه هاى بدن و هم منبع آماده اى است براى انواع عفونت ها و بيماري ها! عامل اصلى تشكيل اين مواد مزاحم، اسراف و زياده روى در تغذيه و به اصطلاح «پرخورى» است، و راهى براى جلوگيرى از آن جز رعايت اعتدال در غذا نيست، كسانى كه اين دستور را ساده فكر مى كنند خوب است در زندگى خود آن را بيازمايند تا اهميت رعايت اين دستور را در سلامت جسم و تن خود ببي

* روايت شده است: أنّهُ (الكاظِم َ عليه السلام) كانَ يَبِكي مِن خَشيَةِ اللَّهِ حَتّى تَخضَلَّ لِحيَتُهُ بِالدُّمُوعِ؛امام كاظم همواره از بيم خدا می گريست، چندان كه محاسنش از اشك تر می شد. * امام كاظم عليه السلام: ثَلاثٌ مُوبِقاتٌ: نَكثُ الصَّفَقَةِ و تَركُ السُّنَّةِ و فِراقُ الجَماعَةِ؛ سه چيز تباهى مى آورد: پيمان شكنى، رها كردن سنّت و جدا شدن از جماعت. * امام كاظم عليه السلام: عَونُكَ لِلضَّعيفِ أفضَلُ الصَّدَقَةِ؛ كمك كردن تو به ناتوان، بهترين صدقه است. * امام كاظم عليه السلام: لَو كانَ فِيكُم عِدَّةُ أهلِ بَدرٍ لَقامَ قائمُنا؛ اگر به تعداد اهل بدر (مؤمن كامل) در ميان شما بود، قائم ما قيام می كرد. * امام كاظم عليه السلام: لَيسَ مِنّا مَن لَم يُحاسِب نَفسَهُ في كُلِّ يَومٍ؛ كسى كه هر روز خود را ارزيابى نكند، از ما نيست. * امام كاظم عليه السلام: ما مِن شَى ءٍ تَراهُ عَيناكَ إلّا و فيهِ مَوعِظَةٌ؛ در هر چيزى كه چشمانت مى بيند، موعظه اى است. * امام كاظم عليه السلام: مَن كَفَّ غَضَبَهُ عَنِ النّاسِ كَف َّ اللَّهُ عَنهُ عَذابَ يَومِ القِيامَة؛ هر كس خشم خود را از مردم باز دارد، خداوند عذاب خود را در روز قيامت از او باز می دارد. * امام كاظم عليه السلام: إذا كانَ ثَلاثَةٌ في بَيتٍ فَلا يَتَناجى إثنانِ دونَ صاحِبِهِما فَإنَّ ذلِكَ

امام كاظم عليه السلام نیز در پرسشى كه از مردى به نام عاصم در همين ارتباط داشته، آن را به روشنى توضيح داده است، فرمود: «كيف أنتم في التواصل والتواسي؟؛ نحوه محبت و رسيدگى و مواسات ميان شما (مسلمانان) چگونه است؟». عاصم گفت: «على أفضل ما كان عليه أحد؛ به بهترين صورتى كه تصور شود». فرمود: آيا چنين پيش آمده كه اگر يكى از شما در فشار اقتصادى باشد و دسترسى به برادر مسلمانش نداشته باشد مجاز باشد از اموال برادر مسلمانش به اندازه نيازش بردارد و صاحب مال از اين كار ناراحت نشود؟ عاصم گفت: نه. فرمود:«فلستم على ما احب فى التواصل ؛ پس شما آن گونه كه من دوست دارم با يكديگر پيوند و صميميت نداريد».منبع : منبع: باشگاه خبرنگاران

تا در معاملات و داد و ستد در مسیر ربا و معاملات نامشروع قرار نگیرد؛ همانطور که امام علی(ع) میفرماید: «اى تجّار و کسبه! اوّل احکام معاملات و تجارت را یاد بگیرید، آنگاه به کار تجارت بپردازید».[1] یکی از موارد شناخت احکام معاملات، اقسام مکاسب است. تجارت و کسب مال به احکام پنجگانه تقسیم میشود: 1. کسبهای واجب: کسبهای واجب آن کسبهای حلالی هستند که فرد آنرا شغل و پیشه خود قرار داده و غیر از آن درآمد دیگری برای زندگی ندارد؛[2] مانند کسب و کار و تلاش براى زندگى از طریق تجارت، زراعت، صنعت و مانند آن براى کسانى که مخارج همسر و فرزند خود را ندارند، همچنین کسب و کار براى حفظ نظام و تأمین احتیاجات جامعهی اسلامى.[3] 2. کسبهای مستحب: کسبهایی که برای کارهای مستحبی انجام شود؛ مانند کسب برای وسعت و گشایش روزی بر خانواده (زیادتر از هزینه واجب)، و یا برای دستگیری از فقرا.[4] 3. کسبهای حرام: درآمدهایی که فرد آنرا از راه حرام به xadدست میxadآورد و این به شکلهای مختلفى امکانپذیر است؛ مانند کسب به ابزار موسیقی حرام، کسب به ابزار قمار و مانند اینها.[5] 4. کسبهای مکروه: کسبهایی که به جهت آثاری که دارد، انجام آن، شایسته نیست؛[6] همانxadطور که در روایاتی از شغلهایی؛ مانند کفن فروشی و بردهفروشی نکوهش شده است.[7] 5. کسبهای مباح: کسبهایی که غیر از موارد بالا باشد و نسبت به انجام و یا ترک آن هیچ

در سوی دیگر تحقق این مهم در گرو اقتصاد سالم است که بايد بر اساس حكومت «كار» بنيان شود، نه بر اساس حكومت سرمايه!. لذا در روایتی از امام كاظم عليه السلام مى خوانيم:«إن لله عبادا في الأرض يسعون في حوائج الناس هم الآمنون يوم القيامة؛خداوند بندگانى در زمين دارد كه براى رفع نيازهاى مردم تلاش مى كنند. آن ها در روز قيامت در امنيت اند». هم چنین شخصى مى گويد: امام كاظم عليه السلام را ديدم كه در مزرعه اش كار مى كرد، به گونه اى كه عرق سر تا پايش را گرفته بود. عرض كردم: كارگران شما كجا هستند (كه شما خود به كار مى پردازيد؟) فرمود: «قد عمل باليد من هو خير مني و من أبي في أرضه ؛ كسانى كه بهتر از من و پدرم بودند، در زمين خود (با دست خود) كار مى كردند. پرسيدم: چه كسانى بودند؟فرمود: «رسول الله وأميرالمؤمنين وآبائي كلهم كانوا قد عملوا بأيديهم وهو من عمل النبيين والمرسلين والأوصياء والصالحين ». امام على بن الحسين عليه السلام صبحگاهان براى طلب روزى و كار و تلاش از منزل خارج مى شد و امام صادق عليه السلام بيل به دست مى گرفت و در باغ خويش كار مى كرد و عرق مى ريخت. گفتنی است در صنعت، كشاورزى، دامدارى و تجارت سالم همه جا كار بايد حكومت كند، از این رو اقتصاد اسلامى از اقتصاد سرمايه دارى و اشتراكى شناخته مى شود، زيرا در نظام سرمايه دارى، سرمايه و ابزار، اساس مالكيت است و كارگر در رديف ابزار توليد قرار د

هر چند رعايت اخلاق مستحبى در تجارت، الزامى نيست، و عدم رعايت آن حرمتى را در پى ندارد؛ ولى مراعاتش بركات معنوى و مادى به همراه دارد و ترغيب اسلام به اين امور، امتيازى ديگر براى اقتصاد اسلامى نسبت به اقتصاد دنياى امروز است. در واقع با حذف واسطه يا لااقل كم شدن واسطه ها، هم توليد كننده روستايى سود بيشترى مى برد و هم اجناس، با قيمت مناسب ترى به دست مصرف كنندگان مى رسد. بدین ترتیب امام كاظم عليه السلام می فرماید؛«إن الله لم يترك شيئا من صنوف الأموال إلاوقد قسمه و أعطى كل ذي حق حقه ... لو عدل في الناس لاستغنوا؛ خداوند چيزى از اموال و امكانات را فروگذار نكرده، مگر آنكه آن را ميان مردم تقسيم كرده، حق هر كس را داده است، اگر به عدالت رفتار شود همه بى نياز مى گردند». روشن است با سيطره و رسوخ عدالت در تار و پود جامعه دينى، ديگر جايى براى مال اندوزى طبقه خاص باقى نمى ماند. منبع: باشگاه خبرنگاران